Zrozumienie prymatu społeczeństwa nad jednostką

Zamierzeniem Czarnowskiego było podbudowanie współczesnej polskiej kwestii narodowej swoistą tradycją koncepcji narodu u myślicieli polskich – rzecz nieprzypadkowa, u myślicieli polskiego Oświecenia. Szukając więzi ideologicznej dla bezpaństwowego i rozbitego politycznie narodu, nieprzypadkowo sięga do w. XVIII, widząc w nim okres, w którym naród polski, stojący w obliczu politycznej katastrofy, szukał dróg do zjednoczenia i zmobilizowania swych sił w pracy ideologicznej. Uderzająca jest wykładnia tej tradycji. Czarnowski wychodzi z podzielanego dziś przez nas poglądu o dużej oryginalności wysiłku teoretycznego polskiej filozofii społecznej XVIII w. Niemniej tezę tę wykorzystuje bardzo jednokierunkowo: prowadzi go ona do charakterystycznej idealizacji i modernizacji w duchu durkheimowskim.

Tezą Czarnowskiego jest, że odkryciem filozofii społecznej w Polsce owego okresu było zrozumienie prymatu społeczeństwa nad jednostką. Nie włączając zupełnie w pole swego widzenia podstawowych konfliktów klasowych epoki, które w blisko ćwierć wieku później w opracowanych przez siebie wydaniach Staszica wysunie na plan pierwszy – interpretuje koncepcje polskich myślicieli oświeceniowych w duchu czysto idealistycznym. Według Czarnowskiego, stanowisko ich sprowadza się do „pojmowania społeczeństwa jako związku etycznego“, „odczucia bezpośredniego moralnego charakteru jedności narodu“, do tezy, że „jedynie podniesieniem duchowej wartości i spotęgowaniem moralnej spójni narodu zdoła się go uratować od zagłady“. Dla tych ujęć znalazł Czarnowski u polskich myślicieli oświeceniowych niewątpliwą dokumentację – niemniej element ten, wyizolowany z wszystkich społecznych aspektów, oderwany od sprawy chłopskiej, mieszczańskiej, od całej problematyki kryzysu ustroju feudalnego, nabierał cech swoistej solidarystycznej idealizacji. Wskazuje to, jak bardzo problematyka jedności moralnej i „organizowania więzi duchowej“ narodu dominuje w ówczesnych zainteresowaniach społecznych i naukowych Czarnowskiego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>