Znaczenie prac Stanisława Czarnowskiego cz. II

Omówienie całokształtu badań Stefana Czarnowskiego wymagałoby posiadania niemal tak głębokiej wiedzy, jaka cechowała ich twórcę. Można szczerze przyznać, że wśród historyków kultury, pracujących w ośrodkach współczesnych, trudno znaleźć człowieka o równej Czarnowskiemu erudycji. Muszę przeto ograniczyć się do własnej specjalności, tj. do prac, które poświęcił interpretowaniu zjawisk kultury antycznej. Do badań nad antykiem poszedł Czarnowski od kręgu swych studiów nad kulturą celtycką. Choć był jednym z najwybitniejszych współczesnych celtologów, nie ograniczył się do studiowania odrębności tego kręgu kulturalnego, lecz postanowił zbadać szereg zjawisk z dziedziny kultury, która bezpośrednio na Celtów wpłynęła, a mianowicie kultury antycznej. Toteż gdy rozpoczął cykl popularyzacyjny z dziejów kultury europejskiej, zajęło Go przede wszystkim zagadnienie skrzyżowania się elementów celtyckich z rzymskimi na terenie starożytnej Galii („Wiedza i Życie“, t. VIII, r. 1933). Z kolei zwrócił uwagę na pradzieje helleńskie, które były dla Niego epoką powstawania wielkiej kultury. Jej dalsze życie śledził Czarnowski w zjawisku rozszerzania się kultów helleńskich i hellenistycznych lub też synkretyzmu tych kultów z kultami celtyckimi. Hellenizm wytworzył, zdaniem Czarnowskiego, szereg wartości obiektywnych i bezwzględnych, a z tego tytułu zdolnych do rozszerzania się przestrzennego. Badal więc Czarnowski dynamizm kultury helleńskiej, a potem helleńsko-rzymskiej, i z tego powodu Jego studia celtolo- giczne stanowią poniekąd materiał do dziejów wpływu antyku na społeczeństwa europejskie. Pozostawił również Czarnowski znakomite studia poświęcone specjalnym zjawiskom kultury antycznej. Przystąpił do nich nie tylko jako głęboko wykształcony znawca epoki klasycznej, ale równocześnie jako socjolog i etnolog wyszkolony przez mistrzów takich, jak Frazer, Mauss i Hubert. Mógł więc dla wytłumaczenia zjawisk przeszłości grecko-rzymskiej skorzystać z materiału porównawczego, jaki szkoła francuskich socjologów stosowała już dawno. Niekiedy posuwano się tam do granic zbyt szerokich, obejmując dane niezbyt wia- rygodne. U Czarnowskiego materiał porównawczy służy tylko do wzmacniania sądu, który opiera się przede wszystkim na interpretacji wewnętrznej obiektu badanego. Występuje to wyraźnie w studium o podziale przestrzeni w przeżyciach religijnych i magicznych. Chociaż zagadnienie podziału przestrzeni dotyczyć może wszystkich kręgów kulturalnych i autor wykazuje istnienie tego problematu u różnych ludów, jednak bada szczegółowo zjawisko to na terenie kultury klasycznej, a jedynie dla wyjaśnienia dodatkowego sięga po przykłady z dziedziny geomantyki chińskiej. Tak samo postępuje przeprowadzając ciekawą analizę związków mitycznych w bajce o kozie, kózce i wilku. Wątki tematu bajki o wilku – zaczerpnięte z kultury helleńskiej, rzymskiej, germańskiej – stanowią tło, na którym plastycznie występuje zasadnicza łączność wierzeń związanych z wilkiem jako przedstawicielem świata umarłych. Wreszcie, wśród przykładów prac Czarnowskiego poświęconych klasycyzmowi wymienić można ostatnią jego rozprawę o podróży Argonautów na Bałtyku. Jest to studium pozornie związane z dziejami geografii, faktycznie jednak dotyczy ono dziejów poglądu greckiego na szmat ziemi dostępny ich doświadczeniu. W tym zakresie pozostaje praca o Argonautach w ścisłym związku ze studiami Czarnowskiego nad podziałem przestrzeni i warunkami orientacji geograficznej u ludzi.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>