Zagadnienie syntezy historycznej

Obraz ten – nawet obraz ogólnikowy – nie byłby jednak zupełny, gdybyśmy nie dodali słów paru o tendencjach rozwojowych ogólnych, ujawnionych na zjeździe. Wspomnieliśmy wyżej o zainteresowaniu zagadnieniem syntezy historycznej. Należy stwierdzić od razu, że chociaż potrzeba jej odczuwana jest powszechnie, poszukuje się jej w kierunkach rozbieżnych, częstokroć sprzecznych. Stoją naprzeciw siebie indeterminiści i determiniści, stronnicy syntez rozwojowych i stronnicy syntezy systematycznej. Rzec można śmiało, iż ustalone poglądy w tej mierze mają przede wszystkim ci, których pozwolimy sobie tu nazwać de- terministami, historykami-socjologami, przy czym sami podzieleni są na kilka kierunków. Z jednej strony stoją marksiści, od ortodoksyjnych począwszy – reprezentowanych na zjeździe przede wszystkim przez uczonych sowieckich – a skończywszy na umiarkowanych, których sporo jest pomiędzy historykami gospodarczymi i społecznymi Zachodu. Z drugiej strony – spotykani zwłaszcza wśród historyków francuskich – uczeni, którzy podlegali wpływowi francuskiej szkoły socjologicznej. Różni ich kwestia pojmowania dziejów jako materialnego procesu dialektycznego czy też mającego inną swoistą logikę. Obok wymienimy trzecią, pozornie przynajmniej „socjologizującą“ grupę, przede wszystkim włoską, częściowo polską i żydowską – pojmującą dzieje jako proces organiczny, którego podkładem i jednocześnie ramą jest grupa etniczna, przejawiająca się różnie, zależnie od czasu, a jednak ciągła i w istocie swej zawsze identyczna. W gruncie rzeczy, rozbieżności te sprowadzają się do różnic postaw filozoficznych, a nawet metafizycznych: w jednych mamy do czynienia z tradycją „odwróconego“ przez Marksa heglizmu, u drugich – z myśleniem, które poprzez Comte’a sięga do Kartezjusza, u trzecich z postawą wywodzącą się od Fichtego i jego następców.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>