Wskaźniki przy badaniu czaszki

Wnioski dotyczące odkryć dokonanych do roku 1930 odnoszą się również do wielu innych szczątków odkopanych w tym samym okresie. Najwcześniejsze przypuszczalnie znaleziska to kości długie szkieletu osobnika płci męskiej, odkryte w roku 1822 w Gibraltarze, i typowy okaz znaleziony w roku 1856 w Neandertalu koło Dusseldorfu.

Dzięki temu przeglądowi będziemy mogli teraz zadecydować, które wskaźniki antropologiczne należy uznać za najwłaściwsze dla uzyskania danych, potrzebnych do sporządzenia wykresu. Istnieją przy tym dwa podstawowe dezyderaty: 1) musimy mieć do dyspozycji wystarczającą liczbę tych samych kości, pochodzących z różnych okresów, 2) musi być znany czas w latach przed naszą erą określający w przybliżeniu wiek tych szczątków. Te rygorystyczne wymogi ograniczają w znacznym stopniu nasz wybór. Trzeba, na przykład, zrezygnować z wskaźnika intermembralnego, o którym była mowa na s. 49, gdyż bardzo rzadko odnajduje się te wszystkie kości u wcześniejszych szkieletów. Najlepszym więc, jeśli nie jedynym, rozwiązaniem tej sprawy jest skupienie całej uwagi na czaszkach, na podstawie których – jak już wspomniano powyżej – można sobie wyrobić jasne pojęcie o całym człowieku. Istnieją dziesiątki pomiarów, których można dokonać na czaszce, i dziesiątki wskaźników, według których można przeprowadzić porównanie różnych czaszek, my jednak poprzestaniemy na trzech lub czterech wskaźnikach, wybranych z punktu widzenia celów, którym mają służyć. Będą to wskaźniki ulegające najbardziej wydatnym zmianom w miarę nawarstwiania cech ho- minidalnych, czy też ubywania cech małpich, co jest właściwie jednoznaczne. Innymi słowami, wybrane przez nas wskaźniki muszą mieć znaczenie taksonomiczne. Mając powyższe na uwadze, wybraliśmy cztery następujące wskaźniki:

– 1) wskaźnik wysokości płaszczyzny karkowej,

– 2) wskaźnik położenia otworu potylicznego,

– 3) pojemność czaszki,

– 4) kąt dolnego łuku zębodołowego.

Wskaźniki przy badaniu czaszki cz. II

Wyjaśnimy teraz, na czym polegają te wskaźniki i dlaczego właśnie one zostały wybrane. Jest rzeczą oczywistą, że jeżeli trzy lub cztery wskaźniki wykazują ten sam rodzaj zmian w czasie, to można sądzie z dużym prawdopodobieństwem, że ich ogólne wskazania będą stosowały się również do człowieka jako do całości. Oczywiście, pełny obraz rozwoju człowieka można by uzyskać tylko wówczas, gdyby liczba dostępnych danych szkieletowych była wystarczająca do sporządzenia wykresu ze wszystkich istniejących wskaźników. Upłynie jednak jeszcze wiele, wiele lat zanim, przy obecnym tempie gromadzenia kości ludzkich dających się datować, nastąpi taka chwila. Nie można również zakładać, że rozmaite cechy homini- dalne człowieka rozwijały się w tym samym czasie lub w takim samym tempie.

Aby zrozumieć, dlaczego właśnie te, a nie inne wskaźniki zostały wybrane, należy najpierw rozważyć dwa aspekty tego zagadnienia. Po pierwsze: jakie kryteria osteologiczne, czyli szkieletowe, określają stan człowieczeństwa (hominidalny): po drugie: jak uzyskuje się wymienione powyżej cztery wskaźniki i w jaki sposób określają one zakres lub stopień rozwoju tych kryteriów. Przede wszystkim musimy omówić trzy kryteria, uznane za najbardziej charakterystyczne, a mianowicie: 1) wyprostowaną postawę ciała przy chodzeniu, 2) duży mózg i 3) artykułowaną mowę.

Należy tu podkreślić, że zgodnie z naszymi uprzednimi rozważaniami (patrz s. 25), uwieńczonymi przyjęciem definicji człowieka jako wytwórcy narzędzi, nie ma żadnego kryterium antropologicznego, które w sposób diagnostyczny dowodziłoby człowieczeństwa szkieletu. Dlatego też badanie charakterystycznych kryteriów zostało ściśle ograniczone do przesłanek antropologicznych, przy czym zakwalifikowanie danego szkieletu jako ludzkiego może nastąpić tylko wówczas, gdy wypełnione zostaną wszystkie trzy ustalone powyżej warunki. Nie jest znana bowiem taka istota, która chodziłaby w wyprostowanej postawie, miała duży mózg, posługiwała się mową artykułowaną, a nie potrafiłaby wytwarzać narzędzi. Sytuacja odwrotna natomiast niekoniecznie musi prowadzić do właściwych wniosków, gdyż może istnieć istota wytwarzająca narzędzia (czyli człowiek – zgodnie z naszą definicją), która jednak nie ma ani wyprostowanej postawy, ani dużego mózgu, ani też daru artykułowanej mowy. Na przykład, klasyczne okazy gerontomorficzne człowieka neandertalskiego nie odznaczały się bynajmniej wy- wprostowaną postawą: afrykańskie Australopithecinae miały mały mózg, a być może wytwarzały kamienne narzędzia: nie wiadomo zaś zupełnie, czy człowiek ro- dezyjski nie posługiwał się artykułowaną mową.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>