Teoria socjologiczna Durkheima

Podstawowe dzieło Durkheima o Podziale pracy społecznej jest punktem wyjścia dla całego jego systemu. Społeczny aspekt i konsekwencje podziału pracy były jednym z centralnych zagadnień w naukach społecznych – zarówno dla lewicy, jak i dla prawicy – od czasów rewolucji przemysłowej. Od Smitha, który pierwszy uczynił z niej fundament swojej teorii — po Spencera z jednej, a Marksa z drugiej strony. We Francji – od Saint-Simona, przez Comte’a do Durkheima.

Teoria socjologiczna Durkheima opiera się na rozróżnieniu dwóch typów solidarności: mechanicznej i organicznej. „Solidarność mechaniczna“ jest właściwa społeczeństwom pierwotnym, gdzie nie występuje podział pracy. Jest to solidarność prymitywna jednakowych jednostek: wraz z występującym i pogłębiającym się podziałem pracy „solidarność mechaniczna“ przekształca się w organiczną. We współczesnym społeczeństwie przemysłowym, w którym podział pracy różnicuje się ogromnie, prowadzi on pozornie – zdaniem Durkheima – do zatomizowania i zindywidualizowania: w istocie jednak, jednostki zawodowo różne są ze sobą powiązane w sposób organiczny, każda z nich jest koniecznym elementem w całości. Stosunki między nimi opierają się na uzupełniających się zróżnicowaniach36. W rozumieniu Durkheima podstawową właściwością nowoczesnego podziału pracy jest wytwarzanie ścisłej solidarności w skali całego społeczeństwa. Durkheim stwierdza, że „usługi ekonomiczne podziału pracy są drugorzędne wobec moralnego efektu, który on wywołuje, a jego prawdziwą funkcją jest stwarzanie pomiędzy dwiema czy większą ilością osób poczucia solidarności. Można sobie zadać pytanie, czy funkcją podziału pracy nie jest uczynienie całości z organizmu społecznego i zapewnienie mu jedności?“ „Podział pracy jest źródłem, jeśli nie jedynym, to niemniej głównym solidarności społecznej“ 37. Dla Durkheima podział pracy ma więc aspekt przede wszystkim moralny, gdyż „potrzeba porządku, harmonii i solidarności społecznej jest zjawiskiem z zakresu moralności“. Wprawdzie Durkheim rozumie, że wraz z szybko postępującym podziałem pracy we współczesnym mu społeczeństwie nie tylko nie wzmacnia się „harmonia“, lecz przeciwnie, rosną antagonizmy – to przecież traktuje te objawy jako zjawisko „patologiczne“, jako przejściową „anomalię“, sprzeczną z istotą zjawiska. Środki zaradcze widzi Durkheim w rozszerzeniu działalności kierowniczej państwa oraz w stworzeniu branżowych solidarystycznych korporacji, które stałyby się „naturalnym środowiskiem dla wykształcenia odpowiadającej organicznemu podziałowi pracy solidarystycznej moralności“ 38.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>