Świadome wytwarzanie narzędzi kamiennych

Świadome wytwarzanie narzędzi kamiennych jest dla człowieka tak charakterystyczne, jak sztuka czy wyrób odzieży. Żadne zwierzęta nie ubierają się w sztucznie wytworzoną odzież i nie nadają kamieniom odpowiedniego kształtu, aby lepiej spełniały jakieś zadanie. Ten, kto zrobił kamienny tłuk pięściowy, musiał przede wszystkim stworzyć w swym umyśle obraz kamienia wyostrzonego lub uformowanego na kształt dłuta i zdać sobie sprawę z przydatności takiego narzędzia dla wykonania zadań, które miał na myśli. W ten sposób posłużył się on najpierw swoim umysłem, zanim użył swych rąk. Taka kolejność wydarzeń jest zdecydowanie specyficzna dla człowieka i nigdy jej nie zaobserwowano u zwierząt niżej rozwiniętych. Oczywiście, konieczne jest odróżnienie takiej świadomej operacji, dyktowanej przez umysł człowieka, od czynności wykonywanych pod wpływem instynktu, który sprawia, że ptaki wiją gniazda, króliki ryją norki, a bobry wznoszą tamy.

Tak więc ze wszystkich osiągnięć kulturowych człowieka jedynie wyrób narzędzi z kamieni wydawałby się zaspokajać wszystkie wymienione powyżej wymagania: narzędzia kamienne nie ulegają łatwo zniszczeniu, nie są wytwarzane przez zwierzęta, które chcielibyśmy wyłączyć z rodziny człowieczej, a różnorodne typy narzędzi mogą – co dalej wykażemy – być powiązane z różnymi typami istot ludzkich. Zanim podejmiemy ostateczną decyzję co do definicji człowieka opartej na jego umiejętności wytwarzania narzędzi, warto by się jednak zastanowić nad tym, czy istnieją jakieś inne, lepsze kryteria dla odróżnienia człowieka od zwierząt, tzw. stojących wyżej w rozwoju. Człowiek wydaje się być złożony z trzech elementów: ciała, umysłu i ducha . Szczątki stałe wskazujące na jego wyższe możliwości umysłowe – to większa czaszka i wiele różnorodnych narzędzi wytwarzanych przez niego. Nie ma jednak żadnych materialnych świadectw jego wyrobienia duchowego. Jest bowiem rzeczą ogólnie stwierdzoną, że zdolność świadomej oceny moralnej dokonywanych czynów, a nie kierowanie się w działaniu takimi czynnikami, jak odczuwanie przyjemności czy bólu – to cechy charakterystyczne, właściwe człowiekowi. Prawdą jest, że niektórzy ludzie przypisują zwierzętom zdolność oceny naszych pojąć dobra i zła. Nie miejsce tu i pora badać dowody za i przeciw takiej hipotezie. Musi wystarczyć stwierdzenie, że hipoteza ta nie jest ogólnie przyjęta, a jakąś widoczną ocenę dobra i zła przez zwierzęta można tłumaczyć w sposób bardziej prawidłowy raczej jako skutek dającego przyjemność nawyku, niż jako świadomą decyzję dyktowaną przez rozum. Dlatego też, jeżeli jakieś zwierzę pozostawiło konkretny, trwały dowód świadomego myślenia, wówczas śmiało możemy to przyjąć jako cechę rozpoznawczą człowieka. Jednym z przejawów tej zdolności były pewne formy (praktyk religijnych. Wyrażały się one w oddawaniu czci nieznanym bogom, odpowiedzialnym za znane, lecz niewytłumaczalne wydarzenia, jak na przykład różne zjawiska atmosferyczne. Dla przebłagania bogów lub zjednania ich pomocy powstały obrządki magiczne.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>