Rola mas pracujących w kształtowaniu kultury

Sprecyzowane, o wyraźnej tendencji materialistycznej założenia metodo logiczne, w połączeniu z możliwościami badawczymi, jakie otwierała ogromna o wyjątkowej skali przestrzennej i czasowej erudycja w zakresie historii ku tury – przyniosły w wyniku uogólnienia dotyczące szeregu doniosłych zagad nień. Charakterystyczne, że Czarnowski dąży do ujmowania swych wnioskó w formę praw uogólniających, cechuje go bowiem wielki optymizm poznawczy i przekonanie o możliwości osiągnięcia precyzyjnych ujęć prawidłowości. Zważmy, że w nauce burżuazyjnej – zarówno zachodniej, jak zwłaszcza polskiej – negacja prawidłowości w dziedzinie badań nad kulturą była częstsza niż w innych dziedzinach: jeśli nawet prawidłowości teoretycznie uznawano, to na skutek idealistycznej metodologii gubiono się w spekulacjach i dowolnych konstrukcjach.

Nie zamierzamy tu oczywiście podejmować szczegółowego omówienia wyników badań Czarnowskiego. Pragniemy jedynie zwrócić uwagę na parę spraw, naszym zdaniem węzłowych. Pierwsza sprawa – to rola mas pracujących w kształtowaniu kultury. Do uznania tej roli prowadziło Czarnowskiego przyjęcie za punkt wyjścia pracy, i to przede wszystkim pracy produkcyjnej. Widzimy to np. w studium Naro którym jako twórcy kultury starożytnej Grecji po kazani są rzemieślnicy, żeglarze i cała ruchliwa, przedsiębiorcza ludność pracująca miast. Widzimy ito też w studium Odnoicienie kultury 11, gdzie jako elementy niosące zapowiedź odnowienia kostniejącej kultury średniowiecza pokazane są wczesnośredniowieczne ruchy plebejskie, herezje i sekty.

Studium o charakterystycznych i specyficznych cechach reliijności polskiej wsi

Dostrzeżenie twórczej w kulturze roli mas ludowych i operowanie jako odstawową kategorią socjologiczną zróżnicowaniem klasowym społeczeń- twa – prowadzi Czarnowskiego do podkreślenia odmiennych treści kultury poszczególnych klas w ramach jednego społeczeństwa. W ten sposób np. wyjaśnia przyczyny roinanizacji Galii: w procesie kształtowania się nowych klas a gruzach ustroju rodowego dobrowolnie romanizują się miasta i arystokrata ziemska, którym kultura grecko-rzymska przynosi najdogodniejsze ramy la umocnienia zdobywanych przez nie pozycji – podczas gdy spychany do ytuacji poddanego chłop trzymał się kurczowo kultury celtyckiej, konserwo- ał ją, niejedno z niej przechował, by w okresie kruszenia się Imperium Rzyrn- kiego wprowadzić z powrotem do kultury narodowej.

Przykładem klasowej interpretacji nawet tak specjalnych zjawisk kultury, ‘ak religia, jest studium o charakterystycznych i specyficznych cechach reli- ijności polskiej wsi ‚8. Czarnowski pokazuje, że źródłem tej specyficzności jest yp pracy i typ życia zbiorowego gromady wiejskiej. W ramach tej samej eligii katolickiej poszczególne wierzenia i obrzędy nabierają odmiennej formy treści. Tematyka ta interesowała Czarnowskiego szerzej. Laickością i klaso- ością spojrzenia gorszyła wielu pionierska na owe czasy praca Czarnowskie- o Reakcja katolicka w Polsce w końcu XVI i na początku XVII wieku 79. Zja- isko reformacji i kontrreformacji powiązane jest tu z historycznymi, ustrojowo-gospoclarczymi przemianami, zachodzącymi w społeczeństwie polskim w XVI i XVII w.: autor poszukuje źródeł społecznych specyficznego charakteru katolicyzmu szlachty polskiej: jego powierzchowności, płytkości i zamiłowania do okazałości. Katolicyzm ten analizuje Czarnowski jako formułę religijną, służącą zespoleniu warstwy szlacheckiej, jako „wyraz jej klasowej suwerenności“. Obie te prace, wraz z innymi studiami z historii religii, ukazują mistrzostwo Czarnowskiego w odkrywaniu ukrytych a wszechstronnych powiązań zjawisk w badanym wycinku społecznej rzeczywistości. Metoda historyczna współdziała w nich z metodą socjologiczną: zmienność dostrzegana jest w pozornej statyczności, dążenie do uchwycenia typologii zjawisk nie zwalnia od drobiazgowej konkretności.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>