Relatywizm socjologiczny w stosunku do kategorii myślenia

W świetle badań podjętych przez Czarnowskiego przestrzeń i czas okazują się pojęciami relatywnymi w inny sposób, niż wynikało z rozważań kantowskich. Zamiast zależności od powszechnych właściwości umysłu ludzkiego wystąpiła tu zależność od środowiska społecznego. Uwydatniło się, że zależnie od tego środowiska przestrzeń i czas otrzymują zabarwienie jakościowe i że wobec tego zamiast uniwersalnej przestrzeni i uniwersalnego czasu o charakterze „czystego wymiaru“ istnieje wielość systemów przestrzennych i czasowych, z których każdy jest czymś więcej niż subiektywnym sposobem organizowania rzeczy i zjawisk, bo ma oparcie w przedstawieniach, narzucanych jednostce przez grupę społeczną, i przez to w pewnym sensie zobiektywizowanych. Z tego punktu widzenia ściśle ilościowy charakter przestrzeni i czasu staje się właściwością pewnego środowiska kulturalnego – jednego z wielu możliwych – środowiska, będącego pod sugestią naukowego stosunku do świata. W innych środowiskach kulturalnych przestrzeń przestaje być jednorodna, a pojęcia „góry“ i „dołu“, strony prawej i lewej, nabierają charakteru absolutnego.

Relatywizm socjologiczny w stosunku do kategorii myślenia otwiera nowe drogi ku zagadnieniom epistemologicznym i może się okazać płodnym w konsekwencjach nie tylko dla socjologa, lecz i dla filozofa. Tych konsekwencji Czarnowski nie zdążył już wyciągnąć: studiom nad socjologią poznania stanęło na drodze zaabsorbowanie sprawami społecznymi – i niespodziewana śmierć. W rękopisach pozostały jeszcze dociekania nad społecznym uwarunkowaniem myślenia naukowego. W jakich warunkach społecznych zjawia się możliwość historycznego myślenia? Jak konwencje społeczne zniekształcają doświadczenia geograficzne? Oto zagadnienia, które w tych studiach stawiał sobie Czarnowski, rozporządzając nadzwyczaj ciekawym materiałem i subtelną metodą: zagadnienia, obok których nie może przejść obojętnie ktoś, kto zajmuje się teorią naukL

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>