Praca o narodowym bohaterze Irlandii

Już w pracy Czarnowskiego o narodowym bohaterze Irlandii, świętym Patryku (1919), zaznaczyły się pewne rozbieżności z Emilem Durkheimem. W dziele tym określił Czarnowski zadanie swej pracy w następujący sposób: „Chodzi o zbliżenie się do zagadnienia autorytetu społecznego jako konkretnej formy, w której ukazują się podstawowe wartości społeczne: a bohaterowie stanowią jedną z tycli form, i to jedną z najhardziej typowych“. Święty Patryk nie ukazuje się zatem jako zjawisko psychologiczne, ale jako zjawisko socjologiczne. Mitologie, rozpatrywane nie w oderwaniu, ale w powiązaniu, powiedziałbym – z atmosferą społeczną, to już jest bez wątpienia postęp w religionistyce. W szereg lat później, w swej pracy u Kulturze religijnej wiejskiego ludu polskiego określił Profesor granice badań w dziedzinie religii w następujący sposób: „Chodzi jedynie o to, że w każdej religii pozytywnej, czy będzie nią którekolwiek z wyznań chrześcijańskich, czy islam, czy buddyzm – w każdej, powiadamy, wziętej w jej całokształcie, można wydobyć jej w danej chwili rozwoju obowiązujący wzór, normujący praktykę poszczególnych ludów i warstw, niemniej dopuszczający nawet przekształcenia, zależne od stopnia i charakteru kultury ogólnej, którą żyje każda poszczególna społeczność“ („M iedza i Życie“, r. 1937, zesz. 4-5).

Mamy więc tu jak gdyby z góry rezygnację z powiązania samego faktu istnienia religii oraz jej rozwoju z dynamiką socjalno-historyczncgo rozwoju. Toteż w swej pracy o świętym Patryku poświęca Stefan Czarnowski najwięcej miejsca drobiazgowej analizie tej legendy oraz jej praktyki, jak słusznie zauważa we wstępie M. H. Hubert: „Autor zajmuje się mniej uogólnianiem aniżeli analizą, i być może mniej teorią“. Czarnowski sprowadza więc szereg elementów legendy do faktów socjalnych. Ale nie poprzestaje na tym: w przeciwieństwie do carly- le’owskiego mistycyzmu lub wundtowskiego psychologizmu, daje zobrazowanie ustroju społecznego Irlandii w okresie świętego Patryka, analizując ówczesną rodzinę, ród, klan, posługując się durkheimowskim określeniem grup spolecz- nych. W szeregu innych prac Stefana Czarnowskiego występuje pojęcie „klasy“. Tak będzie w rozprawie o Ludziach zbędnych w służbie przemocy, jak również i w pracy o prądach religijnych w Polsce. „Klasa“ nie jest tu jednak węzłową definicją podziału społecznego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>