Powrót Czarnowskiego do problematyki celtyckiej

Przyjechał Czarnowski do kraju w 1911 r. jako dojrzały uczony, lecz z górą dziesięć lat miało minąć nim wrócił do pracy badawczej. Wprawdzie w najwyższym stopniu unaukowiona była, jak to wykazaliśmy, również jego działalność publicystyczna, a nawet w latach służby wojskowej wykonywał szereg usługowych prac naukowych – to przecież do zawodowej pracy naukowej mógł wrócić dopiero po zdemobilizowaniu i rozpoczęciu pracy na wyższych uczelniach.

W pierwszym okresie wraca Czarnowski do problematyki celtyckiej i reli- gionistycznej. Jest to wyraźna kontynuacja dawnych zainteresowań naukowych, które wyniósł ze szkoły durkheimowskiej. Tutaj wymienić należy studium Podział przestrzeni i jej rozgraniczanie w religii i magii 72 przedstawiające wyposażenie pojęć przestrzennych w wartościujące treści społeczne. Była to również część składowa problematyki durkheimowskiej: profesorowie Czarnowskiego, H. Hubert i M. Mauss, prowadzili analogiczne badania nad społecznym zróżnicowaniem pojęć o czasie ‚3. Inne studia z tego okresu dotyczyły poszczególnych bóstw galijskich, wyjaśnienia treści ich kultu, stosunku ich do panteonu bóstw rzymskich. Znalazła w nich znów zastosowanie mistrzowska lieurystyka Czarnowskiego, zabłysło typowe dla niego łączenie finezyjnej analizy drobnych nieraz faktów z szerokimi perspektywami kul- turologicznymi: w szeroko stosowanej metodzie porównawczej ujawnił się niespotykany zakres erudycji, ukazując Czarnowskiego jako typ wszechstronnego humanisty. Zamyka, naszym zdaniem, ten okres piękny syntetyczny szkic Idee kierownicze ludzkości 74 z r. 1928. uderzający swoim zasięgiem i rozmachem syntetycznym, ale przepojony duchem durkheimowskiego idealizmu w operowaniu pojęciem społeczeństw jako całości wytwarzających „wzory – „wyobrażenia zbiorowe“. Książkę tę traktuje autor jako próbę „spojrzenia na historię rozwoju społecznego od strony wzorów, które wyobraźnia pokoleń rozwojowi temu stawiała“. Czarnowski podkreśla zmienność historyczną owych wzorów. Pisze: „Idee nie są wieczne… są prawdami swojego czasu, nie przydatnymi na nic w czasach innych“. Idee te według niego ukazują się „jako cel przyświecający pochodowi ludzkości. Wyznawcy widzą w nich społeczeństwo i jego członków nie takimi, jakimi są, lecz takimi, jakimi być powinni“. Idee stanowią „wzór życia dla jednostek jako członków związku ludizkiego i wzór dla społeczeństwa jako związku jednostek“. W rezultacie otrzymujemy swego rodzaju filiację idei, zmiennych wprawdzie, lecz wyjaśnienie ich zmienności podstawowymi zmiennościami epok historycznych nie absorbuje autora. Owe zmienne idee nabierają ccch autonomicznych. Motto książki brzmi: „od prawa Kościoła do prawa człowieka“, wyrażając tym laicką i humanistyczną postawę autora. Wyraźne w książce nawiązywanie do tradycji Wielkiej Rewolucji Francuskiej zgodne było z ówczesnym horyzontem humanizmu Czarnowskiego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>