Postawa Czarnowskiego cz. II

Nie dla wszystkich, którzy w tych latach przeciwstawiali się faszyzmowi, istota faszyzmu była jasna. Nie brak było np. poglądów na faszyzm jako ruch drobnomieszczańskiego kołtuństwa, zagrożonego przez proces koncentracji i centralizacji kapitału. Wyrażała się w tym nieraz nieporadność teoretyczna szlachetnie myślących ludzi, którzy a la lettre brali antykapitalistyczną frazeologię faszyzmu.

Stanowisko Czarnowskiego w tej sprawie jest jasne. Nie przeczy on temu, że faszyzm znajduje w zagrożonych masach drobnomieszczaństwa swą bazę ludzką, uważa jednak faszyzm za „formę ustrojową, w której wyrażają się najpełniej dążenia monopolistyczne kapitału doby dzisiejszej“ 21. Rozumie Czarnowski, że właśnie strukturalne zmiany, zachodzące w kapitalizmie a uwidocznione najwyraźniej w kryzysie, czynią faszyzm niezbędnym dla wielkiego kapitału. Niezbędną również jest nacjonalistyczna polityka gospodarcza faszyzmu, wyrażająca się w tendencjach autarkicznych i ekspansji politycznej, oraz metody terroru politycznego, mające zagwarantować trwałość ustroju w obliczu narastających sił rewolucyjnych. Te sprawy są dla Czarnowskiego jasne. Niepokoi go natomiast inne pytanie: jakie czynniki umożliwiają zwycięstwo faszyzmu, nawet „w krajach bogatych w proletariat wielkoprzemysłowy niezmiernie liczny, klasowo uświadomiony i doskonale zorganizowany“? Miał tu Czarnowski na myśli, oczywiście, przede wszystkim Niemcy. Jako socjologa i polityka interesuje Czarnowskiego nie tylko istota faszyzmu, lecz także konkretne czynniki jego zwycięstwa. Dlatego tak dobrze rozumie dojrzewanie faszyzmu w Polsce. Dlatego kieruje swą uwagę ku procesom deklasacyjnym, ku analizie sytuacji drobnomieszczaństwa, ku bezrobociu w ogóle i bezrobociu młodzieży w szczególności, ku analizie przewalającej się przez Polskę fali nacjonalizmu, antysemityzmu, ku sytuacji na wyższych uczelniach itp. Przyjęcie marksistowskiej diagnozy aktualnej sytuacji politycznej świata i dokonywana na rozmaitych przykładach weryfikacja dopomogły Czarnowskiemu w zrozumieniu typologicznego sensu dokonywających się w Polsce procesów faszy- zacji. Dlatego każdy artykuł publicystyczny Czarnowskiego zawiera taką typologiczną analizę.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>