Polityka polska w zaborze pruskim

Z tym zdrowiem moralnym szło w parze jasne określenie stosunku społeczeństwa polskiego tak do rządu niemieckiego, względnie pruskiego, jak do ogółu narodu niemieckiego. Niebezpieczne złudzenie, jakoby rząd a naród były rzeczami od siebie niezależnymi i zasadniczo przeciwnymi, prysło było w Po- znańskiem od dawna. Od czasu zwłaszcza, gdy tzw. „polityka dworska“ Ko-śc-iel- skiego zbankrutowała, każdy zdawał sobie tam jasno sprawę z tego, że w walce eksterminacyjnej niemczyzny z polszczyzną biorą udział i zainteresowane są wszystkie składniki narodu niemieckiego – w różnym stopniu, ale wszystkie.

Stąd wniosek prosty, że jedyną możliwą polityką polską w zaborze pruskim jest: w kraju przeciwstawianie się zasadnicze niemczyźnie jako zwarta, odrębnym życiem żyjąca całość narodowa: w Parlamencie taktyka wolnej ręki, wyzyskująca każdorazowe kombinacje stronnictw dla uzyskania pewnego wpływu na bieg spraw: w Sejmie zaś, gdzie kombinacja odpowiednia jest niemożliwa, trzymanie się twardo stanowiska zasadniczego w celu dania bodźca walce z germanizacją w kraju. W ogóle społeczeństwo polskie trzyma się dość ściśle tego programu. Zapewne, politykę jego całą cechuje pewne ubóstwo ideowe. Obraca się ona całkowicie około spraw elementarnych i bardzo prostych. Tłumaczy się to, niestety, słabym rozkwitem indywidualności narodowej zaboru pruskiego, w którym kultura specyficznie polska, poza językiem, w znacznym stopniu ustąpiła pola kulturze duchowej niemieckiej. Tłumaczy się jednak także charakterem wałki z niemczyzną, wałki, która toczy się przede wszystkim o dobra materialne i o język. Skutkiem tego ubóstwa jest pewna skłonność do oportunizmu w poszczególnych wystąpieniach naszej reprezentacji. Zdawało się wszelako, że niemożliwością jest obecnie powstanie programu, który by kierunek polityki narodu uzależniał nie od rachub na przekształcenie państwa naweit albo stosunków międzynarodowych, ale jedynie od rachuby na wdzięczność jednej tylko klasy społecznej w Prusiech.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>