Największe dzieło Czarnowskiego

Uderzające jest, że z czysto poznawczych walorów polskiego Oświecenia wydobywa Czarnowski elementy racjonalizmu, empiryzmu, powiązania nauki z przeobrażaniem życia społecznego – wszystko to wyraźnie pragnąc włączyć do polskiej tradycji filozoficznej.

Wiemy, że tak zdecydowanie idealistyczna koncepcja społeczeństwa, jaką wyznaje wówczas Czarnowski, prowadziła nieraz do filozofii spekulalywnej, antyracjonalistycznej. U Czarnowskiego uderzające jest to współistnienie założeń racjonalizmu i empiryzmu badawczego z idealistyczną metodą badania zjawisk świadomości społecznej. W tej sprzeczności kryla się zapowiedź dalszej ewolucji. Choć problematyka świadomości społecznej nigdy nie przestała być dominującą problematyką badawczą Czarnowskiego – to przecież sprzeczność ta zniknie wraz z faktycznym wyzwalaniem się w latach trzydziestych od niektórych podstawowych założeń metodologicznych durkheimizmu.

Największym i najhardziej reprezentatywnym dziełem Czarnowskiego z jego lat paryskich jest książka o uwarunkowaniu społecznym kultu bohaterów, badanym na przykładzie kultu św. Patryka, bohatera narodowego Irlandii. Choć wydana dopiero w r. 1919 – powstała całkowicie w okresie przed r. 1911.

Również i ta praca poświęcona jest badaniu wyrazów więzi narodowej. Przedmiotem analizy jest kult bohatera narodowego. W pracy o św. Patryku odbijają się wszystkie właściwości szkoły durkheimowskiej, co nie przeszkadza temu, że jest ona w ramach tej szkoły pozycją wysoce oryginalną, ujawniającą mistrzostwo badawcze Czarnowskiego. Jednocześnie praca ta zapoczątkowuje badania Czarnowskiego nad szeregiem dziedzin świadomości społecznej. Znajdzie swoją kontynuację w stałym odtąd nurcie badań Czarnowskiego nad religionistyką, które przyniosą w przyszłości szereg jeszcze studiów szczegółowych 70. Praca ta czyni go światowej sławy celtologiem – celtystyki nie porzucił również w latach późniejszych. Dzięki pracy o św. Patryku Czarnowski stal się też specjalistą w zakresie historii kultury europejskiej okresu późnej starożytności i wczesnego średniowiecza, zwłaszcza w problematyce wzajemnego przenikania kultur, romanizacji prowincji rzymskich i powstawania nowych kultur na gruzach Imperium Rzymskiego. Tematyka ta i rzeczowo, i chronologicznie znajdzie również w późniejszych latach swą kontynuację. Problematyka badawcza Czarnowskiego z biegiem lat rozszerzała się ogromnie – nie porzucał on jednak głównych zainteresowań młodości, wokół których gromadziła się jego zdumiewająca erudycja kulturologiczna i historyczna.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>