KSZTAŁTOWANIE SIĘ FOLKLORU POLSKIEGO

Wykład, który na łaskawe zaproszenie Institut d’Etudes Slaves mam zaszczyt i prawdziwą przyjemność wygłosić dzisiejszego wieczoru, wchodzi w sam środek odbywającego się kursu historii literatury. Ktoś może słusznie zadać sobie pytanie, jaki właściwie jest tu cel owego wykładu, tym bardziej, że w tej chwili – o ile mi wiadomo – p. Zaleski mówi o polskich przedstawicielach myśli religijnej i filozoficznej XIX wieku. Jest rzeczą oczywistą, że to nie folklor w wąskim znaczeniu tego słowa, nie wiejski tradycjonalizm zawsze trochę grubo ciosany jest źródłem wzniosłych myśli Cieszkowskiego o stosunkach człowieka z narodem, ludzkością i Bogiem: że nie jemu zawdzięcza Mickiewicz swoją głębię, Słowacki swoje wzloty w mistyczne, promieniejące pięknem niebo, a Krasiński swój system teologiczny i społeczny. O ile jednak nie ograniczymy w ten sposób znaczenia słowa „folklor“, lecz – przeciwnie – pojmiemy je tu w znaczeniu najszerszym, uznając za folklor wszystko to, co w całym społeczeństwie (bez względu na charakter folkloru badanych przez nas poszczególnych grup społecznych) jest tradycyjne i nie znajduje wytłumaczenia w aktualnej rzeczywistości społecznej, a także wszystko, co się z tej tradycji wywodzi – wówczas możemy stwierdzić, że literatura polska, odkąd istnieje, nigdy nie oderwała się na dłużej od życia wsi. Na podobieństwo An- teusza, którego moc odradzała się, ilekroć dotknął ziemi – swej macierzy, literatura polska powraca stale po nowe siły do źródła, które jej dało początek.

Tak więc jest z Re jem, którego Zwierciadło czy Żywot człowieka poczciwego są w znacznej swej części apologią zwyczajów i tradycji panujących wśród średniej szlachty wiejskiej XVI wieku i którego liczne Dialogi wierszowane, a nawet niektóre fragmenty misterium o Życiu Józefa nawiązują wyraźnie do tego, co rozumiemy przez folklor.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>