Istota wytwarzająca narzędzia

Wynika z tego, że najpewniejsza definicja człowieka brzmi „istota wytwarzająca narzędzia”. Definicja ta może również objąć i inne kryteria, które same przez sią nie są diagnostyczne. Te dodatkowe właściwości mogą obejmować wyprostowaną postawę, duży mózg, artykułowaną mowę, stosunkowo małe kły, głębokie doły ponadkłowe (zagłębienia pod oczodołami) i inne pokrewne właściwości anatomiczne. Niestety nie zachowały się żadne dowody materialne współwystępu- jące z najwcześniejszymi narzędziami kamiennymi, co pozwoliłoby na wniosek, że człowiek-wytwórca narzędzi miał również świadomość dobra i zła. Gdyby tak było, człowiek oddzielony byłby od swych zwierzęcych przodków głęboką przepaścią, której istnienie trudno by było wyjaśnić. Bardziej prawdopodobne jest, że cechy diagnostyczne dla duchowego wyposażenia człowieka wyłaniały się stopniowo, podobnie jak jego ciało stopniowo rozwijało swe hominidalne, czyli ludzkie cechy. Przepaść ta więc, nawet jeżeli istnieje, wynika z nikłego zakresu naszych wiadomości o materialnych szczątkach szkieletowych czy o kulturze człowieka. Definicja człowieka jako istoty wytwarzającej narzędzia nie jest oczywiście nowa. Analiza innych możliwych kryteriów dla określenia człowieka nie jest bez znaczenia, gdyż uwypukla rozsądne i możliwe do przyjęcia podstawy tej definicji. Skoro już doszliśmy do tego wniosku, interesujące będzie porównać go z komentarzem profesora Zuckermana, który w pracy Functional Affinities of Man, Monkeys and Apes (Pokrewieństwa funkcjonalne człowieka, małp zwierzokształtnych i człekokształtnych) stwierdza, co następuje: „Człowiek jest prymatem o dużym mózgu, władającym mową artykułowaną. Chodzi w postawie wyprostowanej i używa swych rąk – uwolnionych od podpierania ciała – do pracy za pomocą specjalnie obrobionych narzędzi. Jego zęby, a w związku z tym cała twarz, są stosunkowo małe w porównaniu do małpich”. Uwagi te różnią się od wniosków, do których doszliśmy uprzednio, o tyle, że cechy charakterystyczne wymienione przez Zuckermana należy rozpatrywać jako podstawowe dla człowieka i o równej wartości diagnostycznej. Jeżeli jednak interpretacja Zuckermana jest prawidłowa, wówczas człowiek neandertalski musiałby być wyłączony. Prowadziłoby to do niefortunnego wniosku, że umiejętność obrabiania narzędzi nie jest już cechą charakterystyczną właściwą jedynie człowiekowi. Dlatego też lepiej zatrzymać się przy prostej definicji człowieka jako istoty wytwarzającej narzędzia, a inne czynniki – o ile wchodziłyby w rachubę – traktować jako dowody pomocnicze i potwierdzające. Definicja Zuckermana jest natomiast do przyjęcia, o ile zastosujemy ją do naszego gatunku – Homo sapiens. Niektórzy badacze wolą zaliczyć człowieka neandertalskiego do odrębnego rodzaju i nazywać go nie Homo neanderthalensis, lecz Palaeoanthropus neanderthalensis, mimo jego niewątpliwych umiejętności wytwarzania narzędzi, posługiwania się ogniem i używania artykułowanej mowy. Z tych przyczyn wydaje się wskazane zachowanie dawniejszej i prostszej definicji, i w związku z tym włączenie człowieka neandertalskiego do rodzaju Homo. Decyzja ta zmusi nas do zaliczenia do tego rodzaju również Australopithecinae z Afryki, o ile uda się ostatecznie przypisać im obrobione narzędzia, a to – jak dotychczas – jeszcze nie nastąpiło . O ile

Według wieloletnich i żmudnych badań R. A. Darta, odkrywcy pierwszego przedstawiciela Australopithecinae, należy im przypisać umiejętność wytwarzania narzędzi z kości, rogów i zębów zwierzęcych (tzw. przemysł osteodontokeratyczny). Dalsze, rewelacyjne odkrycia wykopaliskowe L. S. B. Leakeya w wąwozie Ołduvai w Tanganice ostatecznie rozstrzygnęły tę zajdzie konieczność, nie będzie sprawiało trudności przenieść Australopithecinae do Hominidae (patrz rys. 4), ponieważ ci quasi-ludzie (jak ich nazywa Leakey mieli bardzo małe mózgi i prawdopodobnie nie używali artykułowanej mowy, a jednakże chodzili i biegali w postawie wyprostowanej, tak jak człowiek współczesny. Nie włączono ich jednak jeszcze do rodzaju Homo. Możemy więc ze wzmocnionym przekonaniem przyjąć definicję człowieka jako „istoty wytwarzającej narzędzia”.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>