Homo neanderthalensis (Steinheim), czyli Homo steinheimensis cz. II

Możliwe, że bardziej współczesne typy ludzi z górnego plejstocenu są wynikiem skrzyżowania dwóch typów ludzi neandertalskich. Przypuszczenie to jest o tyle prawdopodobne, że obie formy żyły razem na górze Karmel (a raczej w przyległych jaskiniach) w tym samym okresie czasu (patrz poniżej).

Natomiast czaszki z Krapiny w Kroacji, chociaż wszystkie należą do neandertalczyków, nie są jednolite. Możliwe, że i ci osobnicy pochodzili ze skrzyżowania ras, lecz z uszkodzeń w okolicy otworu wielkiego wynikałoby, że padli oni wszyscy ofiarą uczt ludożerców.

Możliwe jednak, że formy Homo sapiens z górnego plejstocenu pochodziły od wczesnego niewyspecjalizowanego typu neandertalczyka (patrz s. 133), a z pewnością nie od późniejszych wyspecjalizowanych form neandertalskich, które wygasły, przynajmniej w Europie, po zlodowaceniu Würm.

W latach 1931-1932 połączona ekspedycja Brytyjskiej Szkoły Archeologicznej i Amerykańskiej Szkoły Badań Przedhistorycznych przeprowadziła poszukiwania w niektórych spośród wielu jaskiń w Dolinie Jaskiń, ciągnących się od zachodnich zboczy góry Karmel w kierunku Morza Śródziemnego. Pracami wykopaliskowymi kierowała dr Dorothy Garrod .

Dwie jaskinie szczególnie interesujące to jaskinia Skhül, w której znaleziono około 10 szkieletów różnorodnych typów neandertalskich oraz jaskinia Ta- bün, gdzie odkryto szkielet kobiecy o bardziej klasycznym, czyli gerontomorficznym typie, wraz z dwoma żuchwami. Czaszka (rys. 15) jest nisko wyskle- piona, o małej pojemności (1270 cm3) i ma wydatne wały nadoczodołowe. Żuchwa jest pozbawiona bródki, prognatyczna, a kąt zbieżności łuku zębodołowego jest w zasadzie taki sam, jak w klasycznej czaszce neader- talskiej z La Chapelle aux Saints. Miednica jest dość szczególna i nie można na jej podstawie wyciągnąć jasnych wniosków odnośnie postawy. Kości stopy sugerują jednak postawę wyprostowaną przy chodzeniu.

Tak więc kobieta z Tabün wydaje się reprezentować ciekawą mieszaninę cech czaszki, właściwych ludziom neadertalskim i sposobu chodzenia właściwego człowiekowi współczesnemu. „Współczesny” typ dorosłego mężczyzny z Skhül (rys. 16) jest wysoki i wyprostowany, o ‘wysoko wysklepionej czaszce, większej od czaszek ludzi współczesnych o przeciętnej objętości 1550 cm3. U obu tych typów zaznaczają się jednak wały nadoczodołowe, która to cecha u typu bardziej współczesnego może być przeciwstawiona zupełnie nowoczesnym żuchwom wykazującym wystającą bródkę. Uzębienie podobne jak u współczesnego człowieka, a kąt zbieżności łuku zębodoło- wego identyczny jak u człowieka z Cró-Magnon. Te dwa typy ludzi żyły w Palestynie w ostatnim okresie międzylodowcowym.

Homo neanderthalensis rhodesiensis (człowiek neandertalski rodezyjski)

Trzy następne czaszki wymienione na tabeli II pochodzą z całkowicie odrębnych miejsc: Rodezji, Jawy i Europy. Są one w mniejszym lub większym stopniu sobie współczesne i odznaczają się pewnymi wspólnymi cechami morfologicznymi. Trudno jest jednak dotychczas określić ich wiek na podstawie badań geologicznych. Wszyscy osobnicy, do których należały te czaszki, żyli w czasie ostatniego zlodowacenia lub odpowiadającej mu fazy pluwialnej. Opisaliśmy już człowieka z Solo, zaś opis klasyczny neandertalczyka z La Chapelle aux Saints będzie podany poniżej.

Szczątki rodezyjskie zostały znalezione w roku 1921 w jaskini w Broken Hill, w północnej Rodezji. Inne części tej jaskini dostarczyły wielu rodzajów kości zwierzęcych u surowo obrobionych narzędzi z kwarcu, nie można jednak było ustalić bezpośredniego powiązania ich ze szczątkami ludzkimi. Kości zwierzęce, z wyjątkiem jednej wygasłej formy nosorożca, należały do wciąż jeszcze żyjących w Afryce gatunków, takich jak słoń, hipopotam, zebra itd. Szczątki ludzkie zoistały odkryte na głębokości 27 m pod powierzchnią, a około 33 m od wejścia do jaskini. W dużym stopniu uległy cne działaniu minerałów, które stanowiły przedmiot operacji górniczych, były jednak mało skamieniałe. W związku z tym jest niemal niemożliwością przeprowadzenie geologicznego datowania szkieletów. Ostatnie dociekania pani Desmond Clark prowadzą do wniosku, że szczątki te, wraz

The Stone Age in Northern Rhodesia (Epoka żelaza w północnej Rodezji), Seria podręczników Tow. Archeologicznego Afryki Południowej, 1950. z narzędziami, należą do okresu pluwialnego gam- biańskiego, mniej lub bardziej współczesnego zlodowaceniu Wurm i końcowej fazie paleolitu w Europie.

Homo neanderthalensis rhodesiensis (człowiek neandertalski rodezyjski) cz. II

Pod względem morfologicznym człowiek rodezyj- ski (rys. 17) był bardzo podobny do wyspecjalizowanego klasycznego człowieka neandertalskiego, jedynie jego wały nadoczodołowe były bardziej masywne i ciągłe, niż w jakiejkolwiek innej znanej czaszce ludzkiej- Podłużna twarz i szerokie podniebienie bardziej przypominają goryla, z tą różnicą, że podniebienie nie jest tak gładkie jak u wszystkich małp człekokształtnych. Długość twarzy, mierząc od nasady nosa do punktu zębodołowego (patrz rys. 6) wynosi 95 mm, podczas gdy u człowieka współczesnego wy- raża się liczbą zaledwie 70 mm, u długotwarzowego klasycznego neandertalczyka z La Chapelle – 87 mm, a u goryla ponad 100 mm. Z drugiej jednak strony, oczodoły mają kształt bardziej prostokątny, co stanowi cechę ludzką, natomiast typową cechą małpią jest brak dołów nadkłowych, które zastąpione są nieznaczną wypukłością. Płaty skroniowe mózgu są w dużo mniejszym stopniu ludzkie niż u człowieka nean- dertalskiego i wątpliwe jest, czy człowiek rodezyjski mógł posługiwać się mową. Pod względem umysłowym stał on z pewnością niżej niż człowiek neander- talski, czego zresztą dowodzi stosunkowo mała, bo wynosząca około 1280 cm3 objętość jego czaszki.

Kości kończyn oraz wysunięte położenie otworu wielkiego do przodu, wskazują na to, że człowiek rodezyjski miał postawę daleko bardziej wyprostowaną niż człowiek neandertalski, dlatego też pod tym względem bardziej przypomina on Australopitheci- nae. Wartości wskaźników postawy Ii i I2 przedstawiają się następująco: h h człowiek rodezyjski 76 63 człowiek neandertalski

Dlatego też człowiek rodezyjski nie człapał z głową wysuniętą do przodu, jak to czynił klasyczny neandertalczyk. Uzębienie człowieka rodezyjskiego jest zdecydowanie ludzkie, a interesujące jest stwierdzenie, że musiał on dotkliwie cierpieć z powodu próchnicy i owrzodzeń, śladów czego nie zauważono u wcześniejszych czaszek tego typu. Fakt ten, oraz stosun- kowa świeżość kości, które są zaledwie nieznacznie skamieniałe, skłaniają do przypuszczenia, iż człowiek ten datuje się z okresu znacznie późniejszego niż górny plejstocen. Jeżeli zaś, jak sugerują niektórzy uczeni, był on patologicznie anormalny i cierpiał na akro- megalię, to być może, szczątki nie są w ogóle paleolityczne, lecz stosunkowo nowe. Hooton podkreśla jednak, że niektóre szczegóły, związane z funkcjonowaniem gruczołów człowieka rodezyjskiego, są zupełnie normalne, wobec czego uczony nie popiera teorii patologicznych anomalii.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>