Historyczne znaczenie procesu lipskiego

Stwierdzając decydującą rolę proletariatu w walce z faszyzmem, interesuje się Czarnowski także ruchem ludowym. Trudno było się nim nie interesować w Polsce lat trzydziestych, w okresie takiego jego wzmożenia i dyferencjacji.

W studium Podłoże ruchu chłopskiego (1935), któremu dał początek odczyt, wygłoszony w związku z dyskusjami „wiciowymi“, Czarnowski analizuje ogólne cechy ruchu chłopskiego jako takiego, a także specyficzne jego cechy w okresie imperializmu w krajach ekonomicznie zacofanych. W analizie ruchu chłopskiego dąży Czarnowski do uchwycenia całej jego złożoności, na którą składały się zarówno historia jak i teraźniejszość, zarówno elementy scalające gromadę wiejską (tradycja, wspólny antagonizm przeciwko dworowi), jak i pogłębiające się jej zróżnicowanie klasowe.

Wysiłek badawczy autora zmierza w kierunku uchwycenia dialek- tyki działania tych przeciwstawnych tendencji. Z jednej strony, Czarnowski widzi w proletariacie i półproletariacie wiejskim potencjalnego sojusznika klasy robotniczej – a z drugiej, nie zamyka oczu na trudności stojące na drodze do zaktualizowania się sojuszu robotniczo-chłopskiego. Studium to jest przykładem oryginalnej publicystyki Czarnowskiego dyskontującej ogromną wiedzę socjologiczną: ujawniało ono jego potrzebę naukowo ustalonej diagnozy społecznej, jego chwytanie zjawisk w ich złożoności, skomplikowaniu, w specyficznościach lokalnych. Ilustruje metodę stosowania historyzmu do aktualnej diagnostyki społecznej 27.

Stanąwszy na gruncie rewolucyjnego ruchu robotniczego, z napięciem i czujnością śledził Czarnowski wzrost świadomości klasy robotniczej. Już swe odejście od PPS wiązał z tym, że odchodzą od niej coraz większe masy klasowo myślących robotników.

Rozumiał i dawał wyraz przekonaniu, że kapitalizm nie załamie się automatycznie. Historyczne znaczenie procesu lipskiego upatrywał przede wszystkim w tym, że ułatwił on proletariatowi i każdemu, „dla kogo godność ludzka i wolność nie są czczym słowem“, zrozumienie, czym jest panowanie klasowe bur- żuazji.

Charakteryzując cechy kultury i moralności robotniczej, nie nadaremnie na pierwszym miejscu stawia Czarnowski właściwe proletariatowi przekonanie, że „praca twórcza i – w dziedzinie ludzkiej – twórczy czyn rewolucyjny – to źródło wszelkich wartości“28. Od rewolucji więc proletariackiej oczekiwał Czarnowski ratunku dla starych, trwałych wartości kultury i otwarcia drogi dla nowych.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>