Dzieło o św. Patryku

Interesujące jest porównanie pracy o św. Patryku ze studiami o romaniza- cji Galii, pisanymi w latach trzydziestych: tym ciekawsze, że pozostajemy tu na gruncie Gadania kultury społeczeństw celtyckich. Jakże odmiennie w całym postępowaniu badawczym rozumiana jest struktura społeczno-gospodarcza civitates galijskich w całym jej konkretnym funkcjonowaniu i dynamice, jakiej zmianie uległa hierarchia determinant społecznych, jakiemu uhistorycz- nieniu uległo rozumienie więzi narodowej i patriotyzmu 71.

Dzieło o św. Patryku było niewątpliwie w pewnym sensie również wyrazem nurtującej Czarnowskiego polskiej kwestii narodowej. Czyż jest przypadkiem, że podobnie jak w studium Filozofia społeczna w Polsce w końcu XVIII i początku XIX wieku usiłował wykazać, że w Polsce osiemnastowiecznej, mimo niezwykle słabej więzi ekonomicznej i politycznej, postępowa myśl teoretyczna i polityczna dąży do świadomego tworzenia więzi moralno-ideologicznej – tak też w pracy o św. Patryku pokazuje, jak tę samą funkcję pełnili filidzi? Czyż jest przypadkiem, że i tu i tam absorbuje go możliwość stworzenia takiej więzi, mimo słabości lub nieistnienia więzi politycznej? Czyż jest przypadkiem, że to samo hasło stanie się centralnym motywem jego publicystyki z lat 1912- 1913 w zastosowaniu do aktualnej problematyki polskiej? Jakiż urok dla przedstawiciela narodu bezpaństwowego i politycznie rozdartego miały założenia metodologii durkheimowskiej o możliwości „organizowania“ scalających zróżnicowane społeczeństwa więzi moralnych! Czyż zbyt ryzykowne byłoby wrażenie, jakie odnosi się z lektury kolejnej dzieła o św. Patryku i artykułów w „Tygodniku Polskim“, że Czarnowski marzył, by dokoła tego tygodnika skoncentrować swego rodzaju nowoczesną „korporację filidów“, literatów, naukowców, społeczników, „konstruktorów“ więzi narodowej? Wrogi nacjonalizmowi, laicki w każdym calu, zarówno wobec mitów religijnych jak i świeckich, widzący konflikty i sprzeczności interesów nowoczesnego społeczeństwa i, co więcej, uważający walkę mas ludowych o swe prawa za usprawiedliwioną – nie przestaje Czarnowski łudzić się utopią solidarystyczną o społeczeństwie, jako „ognisku idei moralnych“.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>