Dziedzina historii ustroju politycznego i społecznego

Powracając do zagadnień geograficznych stwierdźmy, że na zjeździe warszawskim zaznaczyła się rosnąca ich aktualność naukowa. Poświęcona im była specjalna podsekcja, przy czym dwie inne jeszcze podsekcje – historii wielkich odkryć i historii kolonialnej – zazębiały się o nią przedmiotem obrad. Prócz tego zagadnienia geograficzno-historyczne poruszane były i na sekcjach innych, jako to u prehistoryków przez prof. Kostrzewskiego (Rola Wisły w prehistorii Polski), oraz przez prof. Stanisława Arnolda (0 miastach Europy środkowej i zachodniej na tle życia gospodarczego średniowiecznego) w sekcji historii gospodarczej. Pan Paul Otlet, kierownik Palais Mondial w Brukseli, przedstawił zjazdowi myśl opracowania powszechnego Atlasu kultury w celach przede wszystkim dydaktycznych. Wreszcie zorganizowana została wystawa historii kartografii i kartografii historycznej. Słowem, zagadnienie zależności rozwoju historycznego od warunków geograficznych oraz zagadnienie wyzyskania tych warunków przez społeczność ludzką w różnych momentach jej rozwoju – !stoją na porządku dziennym. Inne zgolą teoretycznie, aczkolwiek nie bez związku faktycznego z omówionymi, są zagadnienia powstania, rozwoju i przejawów nacjonalizmu i imperializmu we wszystkich ich postaciach. W tym zakresie wymienić należy przede wszystkim wzmiankowany już referat prof. Brandenburga (Pojęcie imperializmu i jego dzieje), wygłoszony w sekcji historii nowożytnej. Starły się przy tym dwa zasadniczo sprzeczne stanowiska, tak że dyskusja była gorąca pomiędzy referentem usiłującym – że tak powiem – „wyidealizować“ imperializm nowoczesny, dążący rzekomo do panowania duchowego, a przeciwnikami, zwłaszcza sowieckimi uczonymi, którzy wykazywali, że ten imperializm „duchowy“ jest równie dobrze dążeniem do supremacji gospodarczej i do ujarzmienia materialnego, jak dawniejszy. O zagadnienie imperializmu potrącały jeszcze referaty prof. Martineau (O Dupleix i Bussy iv Indiach) i prof. Mauniera (Kontakt ludów iv koloniach), w którym z punktu widzenia socjologa rozpatrywane było zagadnienie przetwarzania się społeczeństw tubylczych i ich zespolenie się z ludem zaborczym. Szczególnie dla Polski interesującym przyczynkiem do historii imperializmu był referat prof. Gorina z Mińska o metodach „kolonialnych“ stosowanych przez Rosję na ziemiach polskich, wygłoszony po polsku, co należy uznać za wyraz szczególnej uprzejmości dla gospodarzy. Spośród referatów, które dotyczyły historii nacjonalizmu i narodowości, wymieńmy wygłoszony na posiedzeniu inauguracyjnym przez prof. Iorga’e z Bukaresztu na temat: Powstanie i rozwój idei narodowej, zwłaszcza w Europie południowo-wschodniej.

W dziedzinie historii ustroju politycznego i społecznego na czoło wysunęły się dwa rodzaje zagadnień: powstanie, rozwój i skutki społeczne ustrojów autorytatywnych oraz geneza i rozwój ideologii społecznych. Jednym byl poświęcony szereg przyczynków, dotyczących absolutyzmu oświeconego w poszczególnych krajach, drugim – część referatów sekcji historii doktryn i filozofii, między którymi wymienić się godzi prof. Willman-Grabowską (Idea paiistiva w starożytnych Indiach), Defourny’a (Teoria państwa u Arystotelesa), Kutrzebę (Zasada autorytetu i icolności w Europie od czasów średniowiecznych), Moreau-Reibela (Ideologia przeciickrólewska we Francji i w Polsce) – oraz referat prof. Wołgina z Leningradu (Od Babeufa do Marksa), zawierający subtelną analizę genezy marksizmu, przy czym referent uzupełni! i ujął wyniki ogło- szonych dawniej studiów swoich nad Babeufem, którego znaczenie jako ideologa podniósł, w przeciwieństwie do Mathieza.

Widzimy, że historycy coraz wyraźniej dążą do wyzyskania wyników nauk pomocniczych, jako to geografii, ekonomii, socjologii i filozofii, usiłując przemyśleć je historycznie. Najwyraźniej wystąpiło to w podsekcji demografii historycznej, w której mówiło się więcej o statystyce niż o historii w potocznym rozumieniu i w której na jedno z czołowych miejsc wysunął się referat prof. Wałka-Czarneckiego, dotyczący demografii w starożytności.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>