Durkheimowskie rozumienie istoty społeczeństwa

Samo rozumienie „faktu społecznego“ jest u Durkheima sprowadzone do zjawisk świadomości społecznej. Świat „wyobrażeń społecznych“, wedle ortodoksyjnych durkheimistów, wprowadzał dopiero w orbitę zjawisk par excellence społecznych 61. Durkheim tłumaczył się, że postulat „badać fakty społeczne jak rzeczy“ określa tylko postawę badawczą, tzn. rozumienie tych faktów jako zewnętrznych w stosunku do jednostki – nie zaś materialny charakter samych faktów. W rezultacie, mimo przyjęcia konkretnego „układu społecznego“’ za źródło zjawisk społecznych, Durkheim ograniczał fakty społeczne, interesujące socjologa, do zjawisk życia duchowego grupy. Harmonizowało to z punktem wyjściowym doktryny ideologicznej, która sprawą centralną w socjologii czyniła poszukiwanie form więzi moralnej grupy.

W konsekwentnym związku z tym pozostawało durkheimowskie rozumienie istoty społeczeństwa. Społeczeństwo – to dla Durkheima przede wszystkim „un ensemble d’idées“. „Społeczeństwo nie jest systemem organów i funkcji… Jest ono ogniskiem życia moralnego“. „Jego istotną funkcją jest tworzenie ideału“ 62. Sam Durkheim, przeciwstawiając się zarzutom materializmu, pisał o sobie: „Nic bardziej fałszywego, jak zarzut, który nam parokrotnie czyniono z powodu swoistego materializmu. Wręcz przeciwnie. Wychodząc z naszego punktu widzenia, jeśli nazywamy spirytualizmem zdolność jednostki do wytwarzania życia wyobrażeniowego, trzeba by powiedzieć o życiu społecznym, że wyraża się ono przez jakiś hiperspirytualizm“ 3. Socjologia sprowadzała się w koncepcji szkoły do badania zjawisk „psychologii społecznej“. Dlatego to kategoria „świadomości zbiorowej“ stała się u Durkheima kategorią centralną, a jego wysiłki, by nie nadawać jej charakteru metafizycznego i ontologicznego, nie mogły temu zapobiec. Stwierdzał to niejeden z krytyków Durkheima, i to bynajmniej nie z pozycji marksistowskich 64.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>