Definicja socjalizmu według Durkheima

W tym sainyin czasie, gdy Durkheim przygotowuje swą książkę o podziale pracy, tematem jego paroletnich wykładów jest socjalizm – zarówno jego historyczna genealogia, jak też jego analiza jako zjawiska współczesnego. W wykładach tych niepoślednie miejsce zajmuje bezpośrednia polemika z Marksem. Zasadniczą tendencją tej polemiki jest zanegowanie możliwości socjalizmu jako teorii naukowej. Negował Durkheim całkowicie marksowską naukę o społeczeństwie jako faktyczny przełom w naukach społecznych. Bnrżuazyjna socjologia „unaukowiona“, którą chciał tworzyć Durkheim i jego szkoła, miała w jego rozumieniu przynieść w dalekiej przyszłości naukową teorię społeczną. Teoria Marksa, a zwłaszcza jego Kapitał, jest dla Durkheima jeszcze jednym tylko „marzeniem o przyszłości“ i „krzykiem rozpaczy“ nieszczęśliwego chorego 45. Ten punkt widzenia pozwala Durkheimowi nader szybko rozprawić się z Kapitałem przez zajęcie stanowiska, które już za życia Marksa zajmowali wobec niego jego pozytywistyczni krytycy, zarzucając mu bądź „inetafizyczność“, bądź skrajny empiryzm 46.

Zanegowawszy naukowe podstawy socjalizmu marksowskiego Durkheim przed skonstruowaniem własnej definicji socjalizmu dąży do podważenia, do zaprzeczenia dwóch jego elementów. Stwierdza, że socjalizm nie ma nic wspólnego z likwidacją własności prywatnej, bo przecież nawet marksizm własność tę „tylko“ ogranicza, odmawiając jednostce prawa do posiadania środków produkcji, a więc nie różni się tu rzekomo od polityki ekonomicznej państwa, wprowadzającej monopole państwowe 47. Jest też według Durkheima nieporozumieniem wiązanie socjalizmu ze sprawą klas pracujących, gdyż „socjalizm wykracza pozą kwestię robotniczą“.

Rezultatem takiego stanowiska była durkheimowska definicja socjalizmu. Brzmiała ona: „Nazywa się socjalistyczną każdą doktrynę, która domaga się powiązania wszystkich funkcji ekonomicznych bądź też niektórych spośród nich, obecnie rozproszonych, z kierującymi i świadomymi ośrodkami społeczeństwa. Socjalizm to przede wszystkim tendencja do organizowania“. Ośrodkiem kierującym jest dla Durkheima państwo 48. Ideologiczne oblicze doktryny jest więc dla nas jasne. Jest ono zarazem antyliberalistyczne i antysocjalistyczne w marksistowskim sensie tego pojęcia.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>