Dane kulturowe

Następne zagadnienie do rozważenia jest znacznie trudniejsze – jest to problem kulturowego rozwoju człowieka. Jeżeli mamy potraktować ten temat graficznie i ilościowo, tak jak w przypadku morfologicznego rozwoju człowieka, to znów musimy uzyskać dwa zestawy danych: jeden dotyczący pomiarów kulturowych odnoszących się do danej formy ludzkiej, i drugi, dotyczący datowania, czyli współrzędnej istnienia tej formy na Ziemi. Ustalenie współrzędnej czasu dla szczątków kostnych i wytworów człowieka będzie przedyskutowane w dalszej części książki, po omówieniu danych ilościowych, dotyczących kulturowych osiągnięć człowieka. W jaki sposób można jednak zmierzyć jego osiągnięcia kulturowe? Najlepszym i bezpośrednim sposobem podejścia do tego zagadnienia jest ustalenie, czy istnieje jakaś zależność między rozwojem mózgu człowieka a jego rozwojem kulturowym, a następnie zbadanie odlewów wnętrza czaszek. Istnieją jednak dwie poważne trudności. Po pierwsze, chociaż większa pojętność umysłowa (lecz niekoniecznie tym samym większa kultura) jest na ogół powiązana z większą złożonością zwojów mózgowych, to jednak zachodzi niewielka (lub żadna) zależność między stopniem pofałdowania kory mózgowej, widocznym na odlewach wnętrza czaszek, a zdolnością umysłową, a jeszcze mniejsza zależność z osiągnięciami kulturowymi lub wiedzą ludzką. Po drugie, dane tego rodzaju, są tak skąpe, że nie mogą posłużyć jako wystarczające do sporządzenia wiarygodnego wykresu. Dlatego też musimy zastosować metodę bardziej pośrednią.

Rozwiązanie zagadnienia znajdziemy chyba w następujących rozważaniach: łatwo można stwierdzić, że w miarę upływu czasu człowiek dochodził do coraz lepszego zrozumienia otaczających go sił przyrody i praw nimi rządzących. W wyniku tego powoli, lecz nieustannie rozszerzał swoje panowanie nad materialnym otoczeniem, aż osiągnął umiejętność korzystania z sił natury i kierowania nimi dla swych własnych celów, dla polepszenia swych warunków życia. Panowanie człowieka nad materią można z powodzeniem przyjąć jako kryterium jego osiągnięć kulturowych. Jeżeli uznamy tę tezę, zagadnienie ograniczy się do uzyskania ilościowych pomiarów panowania człowieka nad siłami natury i wykorzystania przez niego materialnych zasobów świata. Z faktu, że człowiek wykazał zdolność naginania otoczenia do swych własnych potrzeb, zamiast samemu przystosować się biologicznie do dyktowanych przez otoczenie warunków, wynikają pewne nieuchronne konsekwencje. Wytwarzanie przez człowieka odzieży i budowanie domów jest znacznie skuteczniejsze, niż pielęgnowanie włosów tak obfitych, aby można było okryć się nimi jak płaszczem. Podobnie, łatwiej przychodzi człowiekowi budować samoloty, niż czekać żeby mu wyrosły skrzydła, a zaopatrzenie się w tlen na wyprawę w głąb morza lub ponad stratosferę jest bardziej osiągalne, niż rozwinięcie w sobie skrzeli lub dostosowanie się do życia w próżni.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>