Czarnowski i podkreślenie roli ideologi politycznej

W zakresie problemów kształtowania się świadomości narodowej i dróg jej umacniania na czoło wybija się u Czarnowskiego podkreślanie roli ideologii, a zwłaszcza ideologii politycznej. Politykę ujmował on jako funkcję bogatego życia ideologicznego narodu. Nie przypadkowe jest tu np. nawiązanie do tradycji wielkich romantyków, którzy zrozumieli rolę intensywnego życia ideologicznego. „Zasada naszych wieszczów – pisze Czarnowski – pomnażania przede wszystkim potęgi duchowej narodu nie była li tylko mistyczno-romantycznym urojeniem. Wypływała ona z genialnego ujęcia istoty zjawisk społecznych w ogóle, a warunków życiowych narodu polskiego w szczególności“ 5. Z całej tej publicystyki widać, że owo życie ideowe narodu miało się ogniskować dokoła solidarystycznie pojętej idei niepodległości i demokracji. W konkretnych warunkach ówczesnej Polski na czoło wybijała się potrzeba stworzenia wspólnego życia politycznego trzech zaborów, zapobieganie wytwarzaniu się dzielnicowych seperatyzmów, pogłębianych w każdym zaborze przez lojalistyczną politykę polskich klas posiadających. Ideą centralną miał być głęboki i niefrazesowy patriotyzm, a przepojenie nim całego narodu miało stanowić gwarancję odzyskania wolności. Jednym z przykładów była dla Czarnowskiego niezłomna Albania. „Dzieje Albanii to – według Czarnowskiego – jeden ciąg walki o samoistność narodu… Gwarancją swobód [Albańczy- ków]… są nie traktaty, ale strzelba i miecz… Albania pokazała nam raz jeszcze, że tylko te narody liczyć mogą na poszanowanie swej odrębności, które odrębność tę na każdym kroku zaznaczyć umieją“. A w innym artykule, uogólniając, pisze Czarnowski: „Naród, w którym bohaterstwo jest uważane za prosty obowiązek, może naprawdę śmiało patrzeć w przyszłość i tylko taki naród jest pewny istnienia“ u.

Walka z obłudą narodową i z kierunkiem działania klas posiadających

Były to wszystko idee pełne złudzeń co do możliwości stworzenia solidary- stycznej moralności i świadomości narodowej – ważne jednak, do jakich prowadziły u Czarnowskiego konsekwencji. Prowadziły bowiem do walki bezkompromisowej z obojętnością „realistów“ na los polityczny narodu i z trójloja- lizmem klas posiadających, z różnymi odmianami oportunizmu politycznego i z nacjonalizmem.

Walka z obłudą narodową i z kierunkiem działania klas posiadających, dyktowanym wąskim interesem ekonomicznym, który w konkretnej polityce doprowadzał nieraz do zaprzaństwa narodowego, nie była bez adresu ani indywidualnie, ani klasowo w ówczesnej publicystyce Czarnowskiego. Klasowo skierowana była głównie przeciwko obszarnictwu oraz przeciwko politycznej reprezentacji burżuazji w postaci endecji. Zgodnie ze swym postulatem polityki międzyzaborowej ogólnopolskiej – publicystyka Czarnowskiego zajmuje się tymi zjawiskami na wszystkich ziemiach polskich. Propagując w miejsce „politykowania“ rozwijanie działalności gospodarczej, kontynuatorzy pozytywistycznego hasła „pracy organicznej“ nie unikali szermowania frazesem patriotycznym, dążąc do skierowania w ten sposób dążeń narodowo-wyzwoleńczych na tory rzekomego tworzenia siły materialnej narodu. Wysiłek publicystyczny Czarnowskiego idzie w kierunku zdemaskowania tej postawy i wykazania klasowej funkcji tej ideologii. Nawet najbardziej, zdawałoby się, niewątpliwy z arsenału haseł organicznikowskich, postulat oświaty ludowej w rozumieniu endeków – zostaje przez Czarnowskiego skrytykowany. Forsowanie przez endecję ustawy o rządowej sieci szkolnej, niezbędnej jakoby po to, aby dać „oręż w walce o byt i w dalszym rozwoju“ warstwie włościańskiej, porównuje Czarnowski z reformą uwłaszczeniową z woli i łaski rządu. Czarnowski z całą ostrością analizy konkretnych zjawisk ujawnia, że sieć ta będzie faktycznie narzędziem wynarodowienia i kontroli politycznej. Konkretna analiza doprowadza Czarnowskiego do wykrycia klasowych motywów frazeologii i polityki endeckiej, gdy pisze, iż pobudką entuzjazmu dla sieci szkolnej jest strach, „aby chłop nie wymknął się panom spod opieki“. Dla tego zbożnego celu warto było przymknąć oczy na kryjące się w tym projekcie niebezpieczeństwo wynarodowienia 1.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>