Czarnecki i konflikt ze środowiskiem

Od rewolucji 1905 roku zaczyna się kryzys w światopoglądzie politycznym Czarnowskiego. Wiele złożyło się na to czynników: biały terror kontrrewolucyjny, rozpętany przez endecję w r. 1906, taktyka Kola Polskiego w Dumie w r. 1907, prorosyjska orientacja książki Dmowskiego Niemcy, Rosja i kwestia polska, endecki neopanslawizm i jednoczesny nacjonalizm, jawnie reakcyjny – to tylko najbardziej uchwytne ze zjawisk, które go odstręczały. Od r. 1908 Czarnowski oddala się zdecydowanie od obozu, który przybiera charakter coraz bardziej ugodowy wobec Rosji. W r. 1912 przyłączył się do tzw. secesji, która opuściła Ligę Narodową. „Fronda“ objęła grupy przeważnie inteligenckie, przejęte duchem niepodległościowym i społecznie bardziej lewicowe.

Nie znamy ówczesnej publicystyki Czarnowskiego. Tyle pewna, że lata przeżyte pod wpływami endeckimi były latami ciągłego konfliktu ze środowiskiem, latami rozczarowań i latami ukształtowania się wbrew środowisku ideologii narodowo-wyzwoleńczej.

Wnosić to można z postawy ideologicznej, jaką zajmuje Czarnowski w znanej nam publicystyce swej z lat 1912-1913. Po powrocie do Warszawy w r. 1912 Czarnowski poświęcił się całkowicie działalności publicystycznej. Redaguje w ciągu trzech lat „Tygodnik Polski“, pisuje artykuły ideologiczno-programowe oraz naukowe, z których część stanowi popularyzacja socjologii. „Tygodnik Polski“ – według swych własnych wypowiedzi – chciał być pismem centrowym, o ostrzu wymierzonym zarówno przeciwko prawicy, jak i przeciwko lewicy. W deklaracji jego wyczuć można i brak złudzeń co do polityki endecji, i zdemaskowanie ugodowości i frazesu patriotycznego, i szamotanie się między zrozumieniem głębokich konfliktów klasowych a polityczną doktryną solidaryzmu narodowego w walce o niepodległość. Nie bez znaczenia jest fakt, że w krótkiej deklaracji ideowej pisma znalazł się też passus następujący: „Nie tylko nie wyklinamy ruchów ludowych, ale usiłujemy je związać z całokształtem życia społecznego, uznając za pewnik, iż jedynie lud polski posiada siły i zasoby, wystarczające do spełnienia ciążących na narodzie zadań“: w konfliktach nieuniknionych „szalę przewagi stanowczo na stronę interesów ludu przechylać należy“. Pismo przewiduje też, że znacznie mniej będzie miało okazji do ścierania się z „postępowcami“. Ideologia pisma miała się zwracać „przeciwko klerykalizmowi i obskurantyzmowi, ale jednocześnie przeciwko pseudohumanitaryzmowi“ 4.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>