Aspiracje durkheimizmu

Trzeba stwierdzić, że wytwarzanie się owych przedstawień zbiorowych i zbiorowej świadomości wiązał Durkheim z charakterem grup, w których powstawały. Wprowadza więc pojęcie „substratu społecznego“: wyobrażenia zbiorowe „nie unoszą się w pustce“ – mawia! Durkheim: tworzone przez substrat, zaczynają żyć swoim autonomicznym życiem. Powstają one w konkretnych grupach społecznych. Grupa społeczna jest tu rozumiana przede wszystkim morfologicznie, strukturalnie, ale w sensie mechanicznym. Można mówić o swoistym morfologicznym monizmie Durkheima, albowiem istotny dla grupy i kierunku determinowania przez nią zjawisk świadomości jest jej stan ilościowy i gęstość skupienia w grupie („volume de la société“ i „densité dynamique“) 66: wpływają one na intensywność życia zbiorowego. W większości prac szkoły durkheimowskiej opis grupy badanej i chęć uchwycenia jej swoistości sprowadzały się niemal wyłącznie do dwóch wyżej wspomnianych elementów. Zmiany w strukturach grup traktowane są jako zmiany mechaniczne. Nigdy grupy nie występują tu jako zróżnicowane, konkretne całości w ich dynamicznym funkcjonowaniu gospodarczym i ustrojowym. Nie na darmo większość swoich badań socjologicznych i wniosków ogólnych formułował Durkheim na podstawie analizy społeczeństw pierwotnych.

Wspominaliśmy wyżej o aspiracjach durkheimizmu do objęcia badaniami socjologicznymi całej historii i o teoretycznym postulacie badania zmienności również w czasie. W praktyce jednak nie znajdujemy u Durkheima ani zainteresowania teorią rozwoju społecznego, ani faktycznego historyzmu w badaniach analitycznych. Historyzm nie odgrywał faktycznie roli w badaniach szkoły durkheimowskiej, niweczony przez poszukiwanie niezmiennej „istoty“ życia zbiorowego. „Społeczeństwo“ stawało się konstrukcją myślową. Szukał Durkheim prawidłowości przyczynowych, opartych na badaniach porównawczych, bez rygorystycznych kryteriów porównania, w które wyposażyć może naukę o społeczeństwie tylko naukowa teoria rozwoju. O ile zachwycał się com- towską teorią „statyki społecznej“ – o tyle krytykował Comte’a za podjęcie teorii społecznej „dynamiki“, czyli teorii rozwoju społecznego. Dla wykrycia mechanizmu powstawania przedstawień zbiorowych, świadomości zbiorowej, przymusu społecznego, wchłaniania jednostki przez społeczeństwo – podstawową i najzupełniej wystarczającą metodą badania jest dla Durkheima metoda porównawcza. W ten sposób badanie historycznie różnorodnych społeczeństw, postulowane przez Durkheima i realizowane szeroko przez jego szkołę, sprowadzało się do szukania podobieństw z pomijaniem fundamentalnych różnic. Stwierdzano wielokrotnie, że szkoła durkheimowska szukała „stałości“, „tego, co niezmienne“ w zmianach 67.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>