Antyliberalizm durkheimizmu

Antyliberalizm durkheimizmu pochodził z uznania społecznego charakteru produkcji. Ale sprzeczności między społecznym charakterem produkcji a prywatnym przywłaszczaniem doktryna Durkheima nie traktowała jako nieodłącznej cechy ustroju kapitalistycznego, przeciwnie, wierzyła w możliwość jej przezwyciężenia w drodze solidarystycznej. Przezwyciężenie to miało się dokonać wprawdzie nie automatycznie, jak u Spencera, lecz w sposób świadomy, poprzez „organizację więzi moralnej“ i interwencję regulującą państwa – i temu właśnie celowi służyć miała tworzona przez Durkheima socjologia. Chciał Durkheim stworzyć taką socjologię, „która widziałaby w duchu dyscypliny opartej na rozumie i prawdzie zasadniczy warunek wszelkiego życia społecznego“ 49.

Antyliberalizm i uchwycenie tendencji rozwojowych kapitalizmu w kierunku koncentracji kapitału i dyspozycji gospodarczej, dostrzeżenie społecznego charakteru produkcji – nadawały doktrynie i socjologii Durkheima piętno „nowoczesności“ w ramach ówczesnych szkół socjologii burżuazyjnej. Nie przypadkowo we wczesnym etapie swej twórczości rozprawia się Durkheim z teoretycznym i społecznym „liberalizmem“ Spencera i z socjologicznymi konsekwencjami romantyczno-drobnomieszczańskich idei Tónniesa. Tónnies, widząc antagonistyczny charakter współczesnego społeczeństwa, idealizował pierwotną gminę i średniowieczne miasto, a społeczeństwo współczesne traktował jako społeczeństwo zatomizowane, w którym toczy się walka wszystkich przeciwko wszystkim. Przeciwstawiał temu Durkheim pełną aprobatę ogromnych możliwości ekonomicznych, a przede wszystkim moralnych, jakie stwarza nowoczesny podział pracy :>0. Mierzył zarazem w liberalistyczną koncepcję Spencera, którego optymizm w stosunku do współczesnego społeczeństwa polegał na negacji występujących w nim sprzeczności i wierze w automatyczne realizowanie się harmonii. Spencerowskiej koncepcji zbędności planowego organizowania i kierowania życiem społecznym i opartemu na niej wnioskowi o stopniowym obumieraniu państwa – przeciwstawia Durkheim stanowisko wręcz odmienne: tezę o niezbędności odgórnej organizacji, gwarantującej realizowanie się owej solidarności właściwej współczesnemu podziałowi pracy, i przekonanie o wzrastającej roli państwa, oparte zarówno na analizie współczesnych przemian, jak i na przewidywaniu dalszej ewolucji. Widzimy tu – zaznaczmy nawiasem – jak centralną także dla systemów socjologii burżua- zyjnej była analiza odrębności współczesnego społeczeństwa kapitalistycznego w stosunku do społeczeństw poprzednich epok. Wszędzie pojawiają się pary przeciwstawnych typów społeczeństw: u Tönniesa – „Gemeinschaft“ i „Gesellschaft“, u Spencera – społeczeństwo „militarne“ i „industrialne“, u Durk- heima – solidarność „mechaniczna“ i „organiczna“. Wszystkie te trzy teorie są marzeniem o solidaryzmie społecznym. Gdy jednak Tönnies pesymistycznie negował możliwość przekształcenia społeczeństwa współczesnego w społeczeństwo harmonijne, gdy Spencer z naiwnie optymistycznym uporem liberała wierzył w automatyczne realizowanie się tej harmonii – Durkheim, kształtując swą teorię socjologiczną w sferze zjawisk nowych rozwijającego się kapitalizmu, opierał swój optymizm na programie „organizowania“ solidaryzmu społecznego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>