Antyindywidualizm Durkheima

Antyindywidualizm Durkheima, przetransponowany na założenia metodologiczne, wprowadził swoisty „przewrót“ do socjologii burżuazyjnej. Punktem wyjścia socjologii durkheimowskiej była bowiem teza o prymacie społeczeństwa w stosunku do jednostki, o zjawiskach społecznych jako zjawiskach specyficznych, powstających w zbiorowościach ludzkich, niesprowadzałnych do zjawisk życia poszczególnych jednostek. „Przewrót“ ten nie był oczywiście pozbawiony genealogii naukowej – za prekursorów swojej szkoły uważał Durkheim Saint-Simona i Comte’a 51.

Faktyczny jednak przełom w nauce o społeczeństwie dokonał się znacznie wcześniej, w pracach Marksa i Engelsa. Durkheim zdecydowanie negował wpływ Marksa na formułowaną przez siebie tezę o społecznym zdeterminowaniu zjawisk historycznych i o prawidłowościach pozajednostkowych życia społecznego. Do roli pełnego wymowy symbolu urasta jego prawowanie się z marksizmem o niezależność stwierdzeń w tym zakresie. Pisał Durkheim: „Nie możemy zrozumieć, jaki udział miałby mieć smutny konflikt klasowy, którego jesteśmy obecnie świadkami, w opracowaniu czy też w rozwinięciu tej idei (tj. idei o prawidłowości i determinizmie – N. A.)“ 52. Istotnie, de- terminizm marksistowski i durkheimowski prowadził do zupełnie odmiennych wyników naukowych, odmienne bowiem były punkty wyjścia i zainteresowań w dążeniu obu kierunków do wykrycia w rzeczywistości społecznej rządzących nią prawidłowości.

Kamieniem węgielnym socjologii durkheimowskiej jest przyjęcie założenia, że grupa społeczna nie jest prostą sumą jednostek, że stanowi ona całość swoistą, w której ramach zachodzą swoiste zjawiska i procesy, niesprowadzalne do zjawisk właściwych oderwanej jednostce ludzkiej. Stąd wniosek, że jednostkę w jej psychice, działaniu i w całokształcie życia determinuje – poza elementami biologiczno-fizjologicznymi – grupa społeczna, w której jednostka ta żyje. Z tych założeń zrodziły się kategorie podstawowe dla socjologii durkheimowskiej: „świadomość zbiorowa“, „przymus społeczny“, „wyobrażenia zbiorowe“, „pamięć zbiorowa“ itd.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>