Analiza całokształtu metodologii Czarnowskiego cz. II

W metodologicznych rozważaniach Czarnowskiego ważne miejsce zajmuje zagadnienie stosunku faktów psychicznych do faktów materialnych w rzeczywistości społecznej, aspektów materialnych i duchowych tych samych zjawisk. Pisał Czarnowski, iż „splecenie ruchu, tj. zjawiska materialnego i wyobrażenia, jest w życiu społecznym ściślejsze niż w jakiejkolwiek innej dziedzinie“. „Fakt konkretny, zupełny jest całością, jest materialno-duchowy“ 84. Dotykał tu Czarnowski kluczowej problematyki humanistyki. Na gruncie tej problematyki najwyraźniej występowała przeciwstawność metodologii durkheimowskiej i marksistowskiej. W niej bowiem uwikłane było zarówno podstawowe zagadnienie gnoseologiczne: co uznać za pierwotne, a co za wtórne? czy to, co „społeczne“, sprowadza się do do „zbiorowo-psychicznego“, jak w klasycznym ujęciu durkheiimowskim, ograniczającym socjologię do „psychologii zbiorowej“? W ujęciu tej problematyki w kategoriach teoretycznych i w praktyce badawczej najwyraźniej wystąpiło starcie się w twórczości Czarnowskiego dwóch szkół socjologicznych, durkheimowiskiej i marksistowskiej. Badanie zjawisk świadomości od strony ich uchwytnej obiektywizacji, leżące u podstaw durkheimowskiej nauki o społeczeństwie, a rozróżnienie materialnego i psychicznego w zjawiskach i gnoseologiczna pierwotność materialnego przy jednoczesnej nierozłączności obu tych stron w każdym konkretnym zjawisku – nie były tym samym. Stosowanie wielu pojęć i terminów z socjologii durkheimowskiej obserwujemy u Czarnowskiego do końca jego twórczości. Często w swoisty sposób zostają one zastosowane zresztą do badań konkretno-hisłorycznych, zatracając swoją idealistyczną treść.

W ostatnim okresie swojego życia, z właściwą sobie dynamiką twórczą potrafił Czarnowski przetłumaczyć na oryginalną problematykę badawczą inspiracje płynące z metodologii marksistowskiej teorii rozwoju społecznego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>